Poprzez sw\u00f3j komunikat chcia\u0142bym zach\u0119ci\u0107 osoby zainteresowane odkrywaniem zagadnie\u0144 filozoficznych w r\u00f3\u017cnych obszarach zastosowa\u0144 informatyki do przeczytania ksi\u0105\u017cki swojego autorstwa zatytu\u0142owanej Cyfrowa rewolucja w badaniach eksperymentalnych<\/em>.[1]<\/a> G\u0142\u00f3wnym celem tej ksi\u0105\u017cki jest bowiem w\u0142a\u015bnie metodologiczna i filozoficzna analiza praktyki eksperymentalnej wspomaganej komputerowo. Rozwa\u017cania dotycz\u0105ce tego zagadnienia s\u0105 prowadzone w kontek\u015bcie ustale\u0144 tych metodolog\u00f3w i filozof\u00f3w nauki, kt\u00f3rzy w swoich dotychczasowych badaniach zajmowali si\u0119 analiz\u0105 praktyki eksperymentalnej nauk przyrodniczych, czemu po\u015bwi\u0119cony jest drugi podrozdzia\u0142 pierwszego rozdzia\u0142u ksi\u0105\u017cki. Punkt odniesienia tej cz\u0119\u015bci monografii stanowi filozofia nowego eksperymentalizmu Iana Hackinga, zaprezentowana w jego g\u0142\u00f3wnej pracy z tego zakresu Representing and Intervening<\/em>.[2]<\/a> Rozwa\u017cania te s\u0105 poprzedzone om\u00f3wieniem dychotomii teoretycyzm\u2013eksperymentalizm, co umo\u017cliwia zestawienie tradycji filozofii eksperymentu z najwa\u017cniejszymi ustaleniami filozoficznymi odnosz\u0105cymi si\u0119 do wytwor\u00f3w pracy naukowej (teorii). Temu zagadnieniu po\u015bwi\u0119cony jest pierwszy podrozdzia\u0142 pierwszego rozdzia\u0142u ksi\u0105\u017cki. Cz\u0119\u015b\u0107 ostatnia tego\u017c rozdzia\u0142u zawiera taksonomi\u0119 prac eksperymentalnych Hackinga, opisan\u0105 w artykule The Self-Vindication of the Laboratory Science<\/em>.[3]<\/a> Odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 do niej podczas omawiania element\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych uk\u0142ad\u00f3w eksperymentalnych wspomaganych komputerowo oraz podczas udzielania odpowiedzi na g\u0142\u00f3wne pytania stawiane w ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie komputer w naukach empirycznych spe\u0142nia wiele r\u00f3\u017cnych zada\u0144, kt\u00f3re mo\u017cna podzieli\u0107 na trzy g\u0142\u00f3wne grupy: analityczne (on-line), syntetyczne (off-line) i prezentacyjne (on-line i off-line). W pierwszej z nich komputer po\u0142\u0105czony jest bezpo\u015brednio z przyrz\u0105dem pomiarowym (sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z urz\u0105dzenia pomiarowego, przetwornik\u00f3w analogowo-cyfrowych i interfejsu) i s\u0142u\u017cy g\u0142\u00f3wnie do gromadzenia i analizy danych empirycznych nap\u0142ywaj\u0105cych z uk\u0142adu eksperymentalnego (st\u0105d jego rola analityczna on-line). W drugiej grupie zastosowa\u0144 komputer nie jest ju\u017c bezpo\u015brednio pod\u0142\u0105czony do zestawu eksperymentalnego, ale s\u0142u\u017cy g\u0142\u00f3wnie do opracowywania zgromadzonych wcze\u015bniej danych empirycznych (st\u0105d jego rola syntetyczna off-line). Wa\u017cn\u0105 klas\u0105 zastosowa\u0144 komputer\u00f3w jest tak\u017ce prezentacja przetwarzanych danych empirycznych (z grupy pierwszej) i otrzymanych wynik\u00f3w analiz numerycznych (z grupy drugiej). R\u00f3\u017cnego rodzaju wizualizacje komputerowe mog\u0105 by\u0107 tworzone w trakcie eksperymentu (w trybie on-line) oraz po sko\u0144czonym eksperymencie, podczas opracowywania zgromadzonych danych empirycznych (off-line).<\/p>\n Zadania wykonywane przez komputer, kt\u00f3re zaliczy\u0142em do pierwszej grupy, opisane s\u0105 w rozdziale drugim \u2013 i to w\u0142a\u015bnie tre\u015bci w nim zawarte stanowi\u0105 punkt wyj\u015bcia do dalszych metodologicznych i filozoficznych analiz. Wprowadzenie cyfrowych element\u00f3w do uk\u0142ad\u00f3w eksperymentalnych zasadniczo zmieni\u0142o t\u0119 praktyk\u0119. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w tej zmianie s\u0105 przetworniki analogowo-cyfrowe, komputer oraz oprogramowanie i dlatego tym cyfrowym elementom wsp\u00f3\u0142czesnych uk\u0142ad\u00f3w eksperymentalnych po\u015bwi\u0119cam wi\u0119cej miejsca. We wst\u0119pie do rozdzia\u0142u drugiego szczeg\u00f3\u0142owo omawiam tak\u017ce pozosta\u0142e zadania komputera w naukach empirycznych, gdy\u017c s\u0105 one przywo\u0142ywane w rozdziale trzecim i czwartym jako przyk\u0142ady, na bazie kt\u00f3rych uzasadniam stawiane przez siebie tezy o charakterze metodologicznym i filozoficznym.<\/p>\n Wa\u017cnym zagadnieniem poruszanym w rozdziale trzecim jest to, czy zastosowanie komputerowego (cyfrowego) wspomagania bada\u0144 eksperymentalnych wprowadza do pracy badawczej tylko niepodlegaj\u0105ce dyskusji zmiany ilo\u015bciowe, czy mamy w tym przypadku do czynienia tak\u017ce ze zmianami jako\u015bciowymi. Czy dzi\u0119ki zastosowaniu przetwornik\u00f3w analogowo-cyfrowych oraz interfejs\u00f3w zmienia si\u0119 \u201eodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d pomi\u0119dzy podmiotem a przedmiotem eksperymentu? Czy interpretacja wynik\u00f3w eksperyment\u00f3w przeprowadzanych z udzia\u0142em wspomagania komputerowego r\u00f3\u017cni si\u0119 od interpretacji wynik\u00f3w klasycznych bada\u0144 empirycznych? Czy zastosowanie symulacji komputerowych, tj. cyfrowych metod numerycznych, wprowadza inny rodzaj uzasadniania hipotez naukowych \u2013 uzasadnianie numeryczne? Czy zatem status eksperymentatora w naukach empirycznych zmienia si\u0119 w spos\u00f3b jako\u015bciowy w przypadku, gdy badania naukowe wspomagane s\u0105 przez komputery i inne cyfrowe elementy wsp\u00f3\u0142czesnych uk\u0142ad\u00f3w eksperymentalnych? Udzielaj\u0105c odpowiedzi na powy\u017csze pytania, odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 do ustale\u0144 z rozdzia\u0142u drugiego oraz do podstawowej wiedzy z zakresu symulacji komputerowych oraz komputerowych system\u00f3w odkry\u0107 naukowych, kt\u00f3r\u0105 w skr\u00f3cie przywo\u0142uj\u0119 na podstawie dost\u0119pnej literatury przedmiotu.<\/p>\n Kluczowy dla ksi\u0105\u017cki jest rozdzia\u0142 czwarty, w ramach kt\u00f3rego broni\u0119 wysuwanych przez siebie tez dotycz\u0105cych nowego stylu bada\u0144 eksperymentalnych, nowego stylu bada\u0144 naukowych oraz cyfrowej rewolucji, jaka dokona\u0142a si\u0119 w naukach empirycznych. Zaskakuj\u0105ce jest to, \u017ce w literaturze przedmiotu nie stawiano tego typu tez i nie pr\u00f3bowano ich uzasadnia\u0107. By\u0142a co prawda odnotowywana rewolucyjna zmiana w rozwoju cywilizacji spowodowana komputeryzacj\u0105 wielu sfer \u017cycia spo\u0142ecznego. Jednak\u017ce tego typu tezy pojawia\u0142y si\u0119 niejednokrotnie bez nale\u017cytego uzasadnienia, g\u0142\u00f3wnie w literaturze popularnonaukowej oraz tej z zakresu historii i socjologii nauki. Teza o rewolucji informatycznej w szeroko rozumianej kulturze jest cz\u0119sto formu\u0142owana, ale nie znalaz\u0142a odzwierciedlenia w profesjonalnych publikacjach z zakresu filozofii nauki i metodologii. Koncepcje rewolucji naukowych, do kt\u00f3rych odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce, nie by\u0142y dotychczas przywo\u0142ywane w celu uzasadniania tezy o cyfrowej rewolucji w badaniach eksperymentalnych. Podobnie koncepcje stylu my\u015blowego oraz stylu bada\u0144 naukowych nie s\u0142u\u017cy\u0142y do wykazywania, \u017ce cyfryzacja bada\u0144 empirycznych i, szerzej, naukowych poci\u0105ga za sob\u0105 pojawienie si\u0119 nowego stylu bada\u0144 eksperymentalnych oraz nowego stylu bada\u0144 naukowych.<\/p>\n G\u0142\u00f3wnym celem mojej ksi\u0105\u017cki jest udzielenie odpowiedzi na dwa fundamentalne pytania z zakresu filozoficznej refleksji nad nauk\u0105 i jej rozwojem. Po pierwsze, czy zastosowanie komputera w naukach empirycznych wyznacza nowy, komputerowy styl bada\u0144 naukowych? Po drugie, czy komputer zrewolucjonizowa\u0142 badania eksperymentalne? Udzielaj\u0105c na nie odpowiedzi, odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 do znanych koncepcji stylu my\u015blowego Ludwika Flecka[4]<\/a>, stylu bada\u0144 naukowych Alistaira Camerona Crombiego[5]<\/a> i jego p\u00f3\u017aniejszych modyfikacji oraz kilku koncepcji rewolucji naukowych (Thomasa Samuela Kuhna[6]<\/a>, Bernarda Cohena[7]<\/a>, Iana Hackinga[8]<\/a> i Stevena Shapina[9]<\/a>).<\/p>\n Swoje rozwa\u017cania zaczynam od wykazania, \u017ce filozofia nowego eksperymentalizmu nie dostarcza aparatu poj\u0119ciowego, kt\u00f3ry umo\u017cliwi\u0142by adekwatn\u0105 analiz\u0119 pracy eksperymentalnej wspomaganej komputerowo. Na podstawie najnowszych bada\u0144 z zakresu fizyki cz\u0105stek elementarnych, prowadzonych w najwi\u0119kszym i najbardziej skomputeryzowanym laboratorium na \u015bwiecie \u2013 CERN, wykazuj\u0119, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie mo\u017cna uzyska\u0107 donios\u0142ych poznawczo wynik\u00f3w, gdy pracuje si\u0119 bez wspomagania komputerowego. Ten sam materia\u0142 faktualny pozwala uzasadni\u0107 tez\u0119 dotycz\u0105c\u0105 komputerowego stylu bada\u0144 naukowych.<\/p>\n Odpowied\u017a na najwa\u017cniejsze pytanie stawiane przeze mnie w ksi\u0105\u017cce: czy mamy do czynienia z cyfrow\u0105 rewolucj\u0105 w badaniach eksperymentalnych, staje si\u0119 mo\u017cliwa, gdy kryteria rewolucji naukowych zaproponowane przez czterech wspomnianych autor\u00f3w odniesie si\u0119 do zmiany spowodowanej przej\u015bciem od analogowego do cyfrowego sposobu eksperymentowania. W podrozdziale zamykaj\u0105cym ksi\u0105\u017ck\u0119 odnosz\u0119 si\u0119 tak\u017ce do taksonomii prac eksperymentalnych Hackinga, pokazuj\u0105c, \u017ce niemal\u017ce wszystkie elementy prac eksperymentalnych wyr\u00f3\u017cnione przez autora The Self-Vindication of the Laboratory Science <\/em>s\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wspomagane komputerowo. Wzmocni to tez\u0119 o rewolucji, kt\u00f3ra dokona\u0142a si\u0119 w badaniach eksperymentalnych za spraw\u0105 w\u0142\u0105czenia cyfrowych element\u00f3w do uk\u0142adu eksperymentalnego.<\/p>\n Ksi\u0105\u017ck\u0119 zamyka spojrzenie w przysz\u0142o\u015b\u0107, w ramach kt\u00f3rego zarysowuj\u0119 pojawiaj\u0105ce si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci zastosowania komputer\u00f3w kwantowych w badaniach naukowych.<\/p>\n [1]<\/a> S. Leciejewski, Cyfrowa rewolucja w badaniach eksperymentalnych. Studium metodologiczno-filozoficzne<\/em>, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2013.<\/p>\n [2]<\/a> I. Hacking, Representing and Intervening: Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science<\/em>, Cambridge University Press, New York\u2013Cambridge 1983.<\/p>\n [3]<\/a> I. Hacking, The Self-Vindication of the Laboratory Sciences<\/em>, [w:] A. Pickering (ed.), Sciences as practice and culture<\/em>, The University of Chicago Press, Chicago\u2013London 1992, s. 29\u201364.<\/p>\n [4]<\/a> L. Fleck, Powstanie i rozw\u00f3j faktu naukowego: wprowadzenie do nauki o stylu my\u015blowym i kolektywie my\u015blowym<\/em>, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1986.<\/p>\n [5]<\/a> A.C. Crombie, Style my\u015bli naukowej w pocz\u0105tkach nowo\u017cytnej Europy<\/em>, IFiS PAN, Warszawa 1994.<\/p>\n [6]<\/a> T.S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych<\/em>, Aletheia, Warszawa 2009.<\/p>\n [7]<\/a> I.B. Cohen, Revolution in Science<\/em>, Harvard University Press, Cambridge MA\u2013London 1985.<\/p>\n [8]<\/a> I. Hacking, On the Stability of the Laboratory Sciences<\/em>, \u201eThe Journal of Philosophy\u201d 1988, no. 85, s. 507\u2013514.<\/p>\n [9]<\/a> S. Shapin, Rewolucja naukowa<\/em>, Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2000.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Poprzez sw\u00f3j komunikat chcia\u0142bym zach\u0119ci\u0107 osoby zainteresowane odkrywaniem zagadnie\u0144 filozoficznych w r\u00f3\u017cnych obszarach zastosowa\u0144 informatyki do przeczytania ksi\u0105\u017cki swojego autorstwa zatytu\u0142owanej Cyfrowa rewolucja w badaniach eksperymentalnych.[1] G\u0142\u00f3wnym celem tej ksi\u0105\u017cki jest bowiem w\u0142a\u015bnie metodologiczna i filozoficzna analiza praktyki eksperymentalnej wspomaganej … Czytaj dalej Literatura<\/strong><\/h2>\n