{\bf \S 2.2. Os�dy na temat sprawiedliwo�ci jako s�dy dotycz�ce �adu �wiata
i ludzkich na� oddzia�ywa�.} W kwestiach sprawiedliwego �adu spo�ecznego
�ciera si� mi�dzy sob� kilka konkurencyjnych program�w. Sp�r o to, czy
podatek ma by� liniowy czy progresywny toczy si� mi�dzy socjalizmem i
liberalizmem.%
 \note{\n
Nie uczestniczy w tym sporze program komunistyczny, w kt�rym pa�stwo okre�la
ka�demu wysoko�� wynagrodze� jako jedynego �r�d�a dochod�w obywateli i samo
je wyp�aca; a zatem, teoretycznie, jest ono w stanie zadba�, �eby niczyje
dochody nie by�y za wysokie w stosunku do ustanowionych norm.} 
Ka�da z tych opcji bierze si� z odmiennej wizji �adu spo�ecznego. Z tych
og�lnych wizji rodz� si� odmienne stanowiska w sprawach szczeg�owych, jak
rozwa�ane w \S 2.1 kwestie podatkowe.

Wizja socjalistyczna przenikni�ta jest ide� r�wno�ci. Wielka rewolucja
francuska wypisa�a j� na swych sztandarach wraz z has�em wolno�ci. By�o
wprawdzie do�� lekkomy�lne ��czy� te dwie idee (to prawie tak, jak �eni�
ogie� z wod�), ale od rewolucjonist�w nie wymaga si� g��bi ani finezji
my�lenia. Bo je�li ma by� wolno��, oznacza to swobod� rozwijania si� we
wszelkich kierunkach, tak w pomna�aniu maj�tku, jak w doskonaleniu
intelektu, kt�re czyni z ludzi odkrywc�w, wynalazc�w, artyst�w. A wtedy
ustanowiona przez Natur� nier�wno�� talent�w, kt�rej nie przemo�e �adna
rewolucja polityczna, rych�o doprowadzi do rozwarstwienia pod wzgl�dem
maj�tku, presti�u, roli spo�ecznej. Socjalizm okazuje si� bardziej
realistyczny. Nie traktuje on obu hase� jednakowo, lecz zdecydowan� przewag�
daje r�wno�ci. Pr�buj�c go realizowa� w gospodarce rynkowej, w�adza
pa�stwowa nie ma sytuacji tak komfortowej, jak w komunizmie, gdzie mo�e
dowolnie ustala� stawki wynagrodze�. W ramach rynku narz�dziem zmniejszania
nier�wno�ci jest redystrybucja dochodu narodowego. Polega to na kombinacji
re�imu podatkowego z systemem �wiadcze� socjalnych. Stawki podatku
progresywnego, rosn�c w miar� przekraczania pewnych prog�w dochodu,
pozyskuj� od bogatych fundusze, kt�re przeznacza si� na �wiadczenia dost�pne
tak�e dla ubo�szych, jak bezp�atna opieka zdrowotna, bezp�atne nauczanie
itp. 

�eby dobrze uchwyci�, o co chodzi w socjalistycznej wizji �adu spo�ecznego,
przyjrzyjmy si� jej na tle jak najmocniej kontrastowym. Na takie najlepiej
wybornie si� nadaje feudalna koncepcja �adu spo�ecznego, silnie ugruntowana
w chrze�cija�skiej tradycji religijnej. Dzi�ki temu ugruntowaniu w religii,
wyrazi�cie rysuje si� feudalna idea �adu spo�ecznego ustanowionego przez
Stw�rc�. W tym �adzie naczeln� zasad� organizuj�c� jest nier�wno�� stan�w,
usankcjonowana wol� Bo�� i maj�ca obowi�zywa� po wieki wiek�w (jako �e my�l
o ewolucji spo�ecznej jeszcze nie majaczy�a nawet na odleg�ym horyzoncie).
Reformacja nie pozby�a si� tej wizji, lecz nawet j� w pewnych przypadkach,
jak u Lutra, pog��bi�a przez wi�ksze wyrafinowanie teologiczne. Tak w tej
materii streszcza my�l Lutra Max Weber.
\m
 {\ls >>W egzegezie psalmu 111 (wers 5 i 6) [Luter uto�samia] {\nit lex
naturae} (w przeciwie�stwie do prawa pozytywnego, tworzonego przez cesarza i
prawnik�w) ze ,,sprawiedliwo�ci� bosk�''. Jest ono tworem boskim i obejmuje
zw�aszcza stanowe rozwarstwienie spo�ecze�stwa, przy czym ostro podkre�la
si� jednakow� warto�� wszystkich stan�w wobec Boga.<< Max Weber, {\nit Etyka
protestancka a duch kapitalizmu}, Wyd.\ TEST, Lublin 1994, s.~70n, przypis
45. \m}
\pn
Mamy tu pi�kn� klarowno�� w identyfikacji sprawiedliwo�ci z �adem �wiata
okre�lonym przez prawo naturalne. Tak� wizj� �wiata spo�ecznego �y�y wieki i
pokolenia, a� 
\m
Jacy� Francuzi wymowni zrobili wynalazek: i� ludzie s� rowni. 
\mns
(Adam Mickiewicz, {\k Pan Tadeusz}, Ksi�ga I, w.~462-463.) Ci wymowni
Francuzi z 18. wieku odwr�cili o 180 stopni �wczesny porz�dek
chrze�cija�ski. Oznajmili, �e tym, co obowi�zuje na mocy prawa naturalnego
nie jest hierachiczna nier�wno��, lecz przeciwnie, r�wno�� wszystkich istot
ludzkich. Znaczy to, �e sprawiedliwe jest przestrzeganie zasady r�wno�ci, a
niesprawiedliwe jej �amanie. Boska sankcja dla tego �adu nie by�a ju�
odziewana wprost w j�zyk teologiczny, ale jaka� jego odwieczno�� i
absolutno�� pozosta�a w my�leniu ideolog�w r�wno�ci, tak�e socjalistycznych.  
Podsumujmy rzecz powiedzeniem jej kr�tko raz jeszcze: s�d, �e r�wno�� jest
sprawiedliwa wynika z pewnego pogl�du na natur� �wiata. A �e ten pogl�d jest
prawdziwy lub jest fa�szywy, czyli ma warto�� logiczn�, tak�e wynikaj�cy ze�
wniosek musi mie� warto�c logiczn�.


Good order is the foundation of all things.
    [info][add][mail]
    Edmund Burke, 'Reflections on the Revolution in France,' 1790
Irish orator, philosopher, & politician (1729 - 1797)
 Irish political philosopher, Whig
politician and statesman; 

1769 - from "Observations on a Late Publication on the Present State of the
Nation"


 








