%& --translate-file=il2-pl
\input 0.sty \input ramka  \q \baselineskip12pt   \magnification1200
\hsize14cm \vsize20cm
\advance\hoffset6mm
\vglue3cm

 \headline={\ifnum\pageno>1 \ifodd\pageno \rightheadline\else
\leftheadline\fi\else\hfil\fi}
\def\rightheadline{\vbox{\line{\hfill
{\Blue{\helhes I. Duch globalizacji}}
\hfill\st\folio}%
\vskip4pt\hrule}}
\def\leftheadline{\vbox{\line{\st\folio \hfil\Blue{{\helhes
I. Duch globalizacji}}\hfil}\vskip5pt\hrule}}
\pn
{\utop P r o l o g} \msn
{\utopiatit Globalizacja w panoramie dziej�w cywilizacji} \ssn
%i w perspektywie cywilizacji demiurgicznej}
\b\b 
{\qit Wiatr Tobie, Bo�e, hucza� pie�ni,\par
Gdy� z mrok�w wykrzesywa� �wiat.\par
Chaosu �wiadek i r�wie�nik, \par
Wiatr Tobie, Bo�e, hucza� pie�ni,\par
Wodami wstrz�saj�cy wiatr.}%
\note{\n Julian Tuwim, \qit Kwiaty Polskie, \n cz.~3, rozdz.~1.}
\bsn
Odnosz�c to poetyckie motto do globalizacji, postrzegamy j� jako �ywio�
nieokie�znany i nieprzewidywalny -- jak �w wodami wstrz�saj�cy wiatr.
�eby doceni� trafno�� tego obrazu, jego przydatno�� w naukowych rozwa�aniach
nad dziejaki cywilizacji, kt�rych obecna globalizacja jest najnowsz� faz�, 
trzeba zna� pewien fakt z ostatniego p�wiecza nauki. Fakt prze�omowy w
dziejach nauki, cho� �wiadomo�� tego prze�omu cechuje, jak dot�d, tylko
szczup�e grono wtajemniczonych.  

Polega ten fakt na wy�onieniu si� nowego i nieoczekiwanego obszaru bada�,
kt�ry obj�� rozleg�e treny matematyki z informatyk�, mauk przyrodniczych i
nauk spo�ecznych. Cz�sto okre�la si� dotycz�ca go dyscyplin� mianem teorii
chaosu. Nazwa to myl�ca dla ucha nastawionego na potoczne poj�cie chaosu
(uczeni w doborze nazw miewaj� w�asne chody my�lowe, nie zawsze licz�ce si�
z potocznym poczuciem j�zykowym). W gruncie rzeczy bowiem chodzi o pewien
�ad, ale na tyle ukryty, subtelnego i tak zanurzony w g�szczu komplikacji,
�e


Jaiej nauki? Przyrodniczej, matematycznej, spo�ecznej? Ot� osobliwo�� tego
faktu polega na rozpadni�ciu si� dawniejszych barier i powstaniu nowej
dyscypliny 


Wiatr to symbol nieposkromionego, nieprzewidywalnego �ywio�u. Dawniej by� to
obraz jedynie poetycki, ale od p� wieku funkcjonuje w roli symbolu w nowej
teorii 


Takim �ywio�em
jest globalizacja   

Gdy jest
pot�ny, nazywamy go wichrem. �eby mie� po�ytki z tego inspiruj�cego symbolu
globalizacji, trzeba wpierw odda� jej natur� w spos�b bardziej dos�owny.

Co� si� globalizuje, gdy coraz szerzej rozprzestrzenia si� po globie, a przy
tym (dodajmy wymiar w g��b) coraz g��biej zapuszcza korzenie w miejscach
swego pojawienia si�. Czym jest to co�, ten podmiot podlegaj�cy
globalizacji? U tych, co si� zetkn�li z literatur� przedmiotu, pierwsza my�l
kieruje si� ku gospodarce czyli ku rynkowi. To rynek staje si� coraz
bardziej globalny. Jest to odpowied� trafna, ale tylko cz�ciowa. Rynek jest
istotnym lecz nie jedynym elementem tej gigantycznej struktury spo�ecznej,
kt�r� nazywamy cywilizacj�. Pe�na wi�c odpowied� brzmi: globalizuje si�
cywilizacja.

Kto� zapyta: cywilizacja, dobrze, ale jaka? Czy� nie mamy do czynienia z
wielo�ci� cywilizacji? Oczywi�cie, nie b�dzie to cywilizacja egipska,
babilo�ska, krete�ska, ani Maj�w ani Aztek�w. A je�li chodzi o
tera�niejszo��, to istniej� tylko dwie opcje: liberalna i totalitarna, ta
druga wzorcowo realizowana w niedawnych jeszcze czasach przez komunizm i
nazizm. Czy kto� mo�e wymieni� jeszcze inn� kandydatur�?

Owszem, pewien bardzo g�o�ny autor wsp�czesny sporz�dzi� ca�� list�
cywilizacji, a na niej figuruj�, mi�dzy innymi, prawos�awna i muzu�ma�ska. 
Kto jednak twierdzi, jak �w autor, �e te religie determinuj� r�ne typy
cywilizacji, powinien wymieni� w�a�ciwe tym domniemanym cywilizacjom cechy
oraz pokaza�, jak wywodz� si� one z danej religi. Co do mnie, to maj�c
prawos�awnych znajomych i wsp�pracownik�w, nie dostrzegam ani jednej cechy,
kt�ra by ich cywilizacyjnie r�ni�a ode mnie z tej racji, �e oni s�
prawos�awni, a ja urodzi�em si� w religii wi�zanej z poj�ciem Zachodu. Nie
inne b�d� zapewne obserwacje tych, co maj� kontakty z wyznawcami Islamu. Do
sprawy tej jeszcze wr�cimy z racji wp�ywu, jaki maj� pogl�dy wspomnianego
autora; powy�sze za� obserwacje powinny pow�ci�gn�� pokus� definiowania
cywilizacji przez przyporz�dkowanie do religii. A je�li j� oddalimy, to nie
wida� innych program�w cywilizacyjnych jak liberalny i totalitarny; s� to
dwa przeciwstawne bieguny; mi�dzy nimi znajdzie si� gama element�w
po�rednich.

Cywilizacja totalitarna zar�wno w postaci nazistowskiej jak i komunistycznej
mia�a integralnie w ni� wbudowany plan globalizacji metod� podboju �wiata.
,,Nasz b�dzie jutro ca�y �wiat'' ({\qit morgen die ganze Welt}) �piewali
nazi�ci, a komuni�ci wyra�ali to jeszcze �adniej s�owami ,,u�cisk nasz
bratni ogarnie ludzki r�d'' (co te� i realizowali jako ,,bratersk� pomoc'' w
Budapeszcie 1956, Pradze 1968 etc). Cywilizacja liberalna natomiast jest 
najdalsza od projektowania w�asnej ekspansji, cho� w tym w�a�nie wzgl�dzie
zrobi�a zawrotn� karier�, ogarniaj�c coraz to nowe obszary �wiata. Dokonuje
si� to jednak w spos�b �ywio�owy, jak ruch wiatru, przez nikogo nie
forsowany i nie podlegaj�cy planowaniu. Je�li co� j� prowadzi, to jest to,
m�wi�c fraz� Adama Smitha, jaka� {\qit niewidzialna r�ka}. W j�zyku
dzisiejszej nauki taki proces ekspansji rozwa�a si� w kategoriach
samoorganizacji, w�a�ciwej uk�adom dynamicznym o najwy�szym stopniu
z�o�ono�ci (o czym b�dzie okazja m�wi� szerzej na innym miejscu).

To bardzo narazie pobie�ne wprowadzenie poj�cia cywilizacji liberalnej jest
w tym momencie potrzebne, �eby zapowiedzie� jedn� z dw�ch naczelnych tez
ksi��ki. 

Oto jej wst�pne sformu�owanie. [TSZ - teza o spr�eniu zwrotnym:] {\qit Si��
nap�dow� obu proces�w, globalizacji i ekspansji cywilizacji liberalnej, jest
ich wzajemne sprz�enie zwrotne.} To znaczy, relacja wzajemnego wzmacniania
si�: im wy�szy poziom globalizacji, tym lepsze warunki dla rozwoju
cywilizacji liberalnej, a im wi�cej owej cywilizacji, tym bardziej nap�dza
to globalizacj�. Jest to twierdzenie o �ywotnym znaczeniu dla kraj�w czy
zbiorowo�ci pragn�cych sta� si� uczestnikami globalizacji, czerpa� z niej
mo�liwo�ci rozwoju i liczne korzy�ci, a nie wegetowa� poza jej �yciodajnym
obszarem. Trzeba w tym celu, jak wynika z TSZ, tworzy� i rozwija�
cywilizacj� liberaln�. Przekonamy si�, �e cho� nie�atwe, jest to mo�liwe, o
ile wytworzy si� w danym spo�ecze�stwie nale�yte zrozumienie dla warto�ci
cywilizacji liberalnej (do takiego zrozumienia w�r�d polskich czytelnik�w ma
si� przyczynia� obecna ksi��ka).

Druga z naczelnych tez tej ksi��ki to odpowied� na pytanie zawarte w jej
podtytule: sk�d si� bierze i dok�d zd��a wicher globalizacji? Do ,,sk�d''
nawi�zuje w tytule obecnego Prologu fraza o {\qit pradziejach cywilizacji;}
do ,,dok�d'' --- fraza o {\qit perspektywie demiurgicznej} czyli o wej�ciu
globalnej ludzkiej cywilizacji w rol� stw�rczego demiurga,
wsp�kszta�tuj�cego dalsze losy wszech�wiata. To drugie ma posmak
fantazjowania o nauce ale, jak zobaczymy, obecna wiedza informatyczna czyni
tak� hipotez� godn� uwagi, cho� by�oby przedwczesne uwa�a� j� za pewnik.
W ka�dynm razie, zas�uguje ta perspektywa na to, �eby wyznacza� najdalszy
horyzont my�lenia o globalizacji, pomocny te� w badaniu jej bardziej
przyziemnych zagadnie�. 

% o globalizacji w sensie w�szym, od 19 w. Potem 
Informatyczne korzenie poj�cia cywilizacji [efektywno�c w rozwi�zywaniu
problem�w zbiorowo�ci wyni9kaj�ca z obliczalno�ci praw i warunk�w pocz.]. 



�eby przygotowa� grunt do tych docieka�, trzeba obecnie zaj�� si�
gruntowniej

\end

% ddi.cs.uni-potsdam.de/HyFISCH/Produzieren/lis_projekt/proj_gamelife/ConwayScientificAmerican.htm
% www.wfu.edu/~petrejh4/Instability.htm
% www.fortunecity.com/emachines/e11/86/freeuni.html  - P.Daviesa









