%& --translate-file=il2-pl
\input 0.sty \input ramka  \q \baselineskip12pt   \magnification1200
\hsize14cm \vsize20cm
\advance\hoffset6mm
\vglue-1cm
               \cl{\sb WITOLD MARCISZEWSKI}
%\s             \cl{\sb Warszawa}

 \headline={\ifnum\pageno>1 \ifodd\pageno \rightheadline\else
\leftheadline\fi\else\hfil\fi}
\def\rightheadline{\vbox{\line{\hfill
{\Blue{\helhes W.~Marciszewski: Co to jest rozs�dek}}
\hfill\st\folio}%
\vskip4pt\hrule}}
\def\leftheadline{\vbox{\line{\st\folio \hfil\Blue{{\helhes
W.~Marciszewski: Co to jest rozs�dek}}\hfil}\vskip5pt\hrule}}
\m\bsn
\cl{\utopiatit I. Co to jest rozs�dek}
\m\bsn
{\bbf 1. Respekt dla fakt�w do�wiadczenia i sztuka optymalizacji}
\bsn
{\bf 1.1.} Poj�cia rozs�dku i umiaru tak si� wielu ludziom rymuj� my�lowo,
�e uwa�aj� te cechy za nieod��czne, je�li nie wr�cz identyczne. Nie by�oby w
tym mo�e szkody, gdyby dobrze wiedzie�, co to jest umiar. Tu jednak wkrada
si� popl�tanie poj�ciowe, kt�re wida� w charakterystycznej deformacji j�zyka
politycznego.

Mianowicie, zwykli�my w naszym politycznym idiomie pewne pogl�dy i postawy
niedorzeczne nazywa� skrajnymi, a ich nosicieli okre�lamy, do�� grzecznie,
mianem ekstremist�w. Pogl�dy za� i postawy rozs�dne okre�lamy mianem
umiarkowanych lub centrowych. Znaczy�oby to tyle, �e rozs�dek znajduj� si� w
�rodku mi�dzy skrajno�ciami.

Wynika st�d taki dziwaczny wniosek, �e je�li ekstremi�ci jeszcze dalej            
posun� si� w swym ektremizmie, to rozs�dek musi zmieni� pozycj�; wszak
�rodek wypadnie wtedy w innym miejscu. Gdy np. w Chinach Rewolucja
Kulturalna coraz bardziej zaostrza�a kurs, a� dosz�a do punktu, w kt�rym
planowano likwidacj� ca�ej inteligencji, to jak� pozycj� mieliby zaj�� wtedy
umiarkowani? Uwa�a�, �e nale�y zniszczy� tylko po�ow�?

Od takich osobliwych dedukcji b�dzie si� roi�, gdy zechcemy trwa� przy
podziale na skrajno�ci i centrum. Zobaczmy to na dw�ch przyk�adach, kt�re
oznaczymy jako A i B.

{\bf A.} \ Pewna partia domaga si� zakazu przyjmowania jakichkolwiek
imigrant�w, inna natomiast postuluje zniesienie w tym wzgl�dzie wszelkich
ogranicze�. Jak mi�dzy tymi skrajno�ciami okre�li� stanowisko umiarkowane?
Czy mo�e tak, �e gdy w jaki� roku puka do bram danego kraju milion
imigrant�w, przy czym jedna z grup skrajnych chce przyj�� ich zero, a druga
ca�y milion, to umiarkowani b�d� optowa� za p� milionem? Jakie zajm�
stanowisko, gdy w kolejnym roku liczba potencjalnych imigrant�w si� podwoi?

{\bf B.} \ Oto przyk�ad, kt�ry dotyczy istoty ustroju ekonomicznego. Pewna
partia uwa�a, �e ca�a gospodarka powinna by� prywatma, a druga, �e nie wolno
pozwoli� nawet na co� takiego, jak prywatny stragan uliczny sprzedaj�cy
sznurowad�a. Powiedzmy, �e umiarkowanym udaje si� obliczy�, gdzie wypadnie
�rodek i uplasowa� tam sw�j program. Ale oto rzecznicy prywatyzacji posuwaj�
si� z czasem dalej i postuluj� prywatn� policj� i wi�ziennictwo na zasadach
op�acalno�ci ekonomicznej. Wobec takiego przesuni�cia si� jednego z kra�c�w,
centry�ci b�d� musieli od nowa oblicza�, gdzie znajdzie si� �rodek, �eby
zaj�� swoje jedynie s�uszne umiarkowane stanowisko.

Oczywi�cie, nikt nie b�dzie definiowa� postawy umiarkowanej przez
przypisywanie jej takich niedorzeczno�ci, jak te ilustrowane Rewolucj�
Kulturaln� oraz przyk�adami A i B. Ale je�li nie tak, to jak?

Nie wida� innego wyj�cia, jak porzucenie wiary w zwi�zek rozs�dku z umiarem.
I tak, w przypadku A zamiast stara� si� zas�u�y� na miano umiarkowanych,
s�uszniej jest ubiega� si� o miano rozs�dnych. Spr�bujmy si� przyjrze�
cho�by wyrywkowo, co w rozwi�zywaniu problemu ma bra� pod uwag� rozs�dek, a
przekonamy si�, �e poj�cie umiaru b�dzie w tym zb�dne. I tak, trzeba b�dzie
ustali� hierarchi� warto�ci okre�laj�c� cele post�powania. Mamy tu bowiem u
podstaw konflikt tej warto�ci, kt�r� jest humanitaryzm i solidarno��
og�lnoludzka, z t�, kt�r� jest dobro w�asnego narodu. Nie jest to �atwe
rozstrzygni�cie, ale jakiekolwiek metody by do niego prowadzi�y, z pewno�ci�
nie b�dzie to metoda obliczania jakiej� �redniej. Gdy wybierzemy, powiedzmy,
opcj� humanitarn� w takim zakresie, by nie grozi�a ona kryzysem (szkodliwym
dla kraju i samych imigrant�w), pora na precyzyjn� analiz� fakt�w i liczb,
od kt�rych zale�y realizacja warunku unikni�cia kryzysu. Nikt nie powie, �e
jest to zadanie �atwe ani nie zaprzeczy, �e wyniki b�d� jedynie
hipotetyczne, ale tym niedoskona�o�ciom z pewno�ci� nie zaradzi powo�ywanie
si� na ide� umiaru. Na tle realnych problem�w brzmi ona podobnie pusto, jak
r�ne inne nawo�ywania moralist�w.
 
W przypadku B trzeba tak�e zacz�� od wybor�w aksjologicnzych czyli
dotycz�cych warto�ci. Istnieje taki rodzaj wra�liwo�ci moralnej, wedle
kt�rej naganne jest d��enie do zysku podejmowane na w�asn� odpowiedzialno�c
i ryzyko. Nie podlega tej ocenie negatywnej, powiedzmy, urz�dnik staraj�cy
si� zas�u�y� na premi�, cho� jest w tym d��enie do zysku, poniewa�
przydzielenie premii b�dzie zale�e� od decyzji zwierzchnika, a wi�c nie
b�dzie w tym elementu osobistej odpowiedzialno�ci i osobistego ryzyka, kt�re
cechuje gospodark� prywatn�, czy uprawia j� ksi��� finansist�w Soros,
czy jaki� uliczny straganiarz. 

Powie kto�, �e to jaki� nonsens, �e takiej moralno�ci nikt nie g�osi? Ale�
g�osi, i to z jakim rozmachem, a nawet z aplauzem legionu intelektualist�w.
Opar� si� na tej zasadzie moralnej gigantyczny projekt nowej cywilizacji
zwany komunizmem. Wszak przest�pstwem jest w owym ustroju hodowanie w�asnego
�winiaka lub g�si, czy uprawianie samemu poletka ziemniak�w, bo tylko w�adza
w�adza ma prawoprodukowa�, aby potem sprawiedliwie rozdziela�. Owszem,
zdarza�y si� takie trudne dla przyw�dc�w komunistycnzych decyzje, jak
pozwolenie na dzia�ki przyzagrodowe w ZSRR czy na indywidualne hodowanie
prosiak�w na Kubie. S� to jednak zaledwie chwilowe taktyczne ust�pstwa w
obliczu nie daj�cej si� inaczej za�egna� katastrofy, nie za� korekty w samej
doktrynie.

Trzeba wi�c w przypadku B zacz��, podobnie jak w A, od rozstrzygni��
aksjologicznych. Je�li si� opowiedzie� za aksjologi� komunizmu, to
jakikolwiek rachunek wykazuj�cy wi�kszy po�ytek spo�eczny z w�asno�ci
prywatnej nie b�dzie mia� nic do powiedzenia. Rozwijaj�c wi�c nasz przyklad
w przeciwnym kierunku, jako podstaw� aksjologiczn� gospodarki przyjmijmy
maksymalizacj� po�ytku spo�ecznego; nie zostawia ona miejsca dla takich
zasad, kt�re zastrzegaj� dla pa�stwa pewne sfery dzia�alno�ci gospodarczej
niezale�nie od tego, co wyka�e rachunek u�yteczno�ci (np.\ zasady, �e zwyk�y
obywatel mo�e produkowa� buty lub sery, ale wydobycie w�gla czy transport
kolejowy jest czym� szczytniejszym, co musi by� czynione w majestacie
pa�stwa). Wtedy np.\ pytanie, czy wi�ziennictwo ma by� prywatne staje si�
zagadnieniem ekonomicznym. Nie b�dziemy tu pr�bowali docieka�, jak je
rozwi�za�, bo trzeba by napisa� w tym celu osobn� monografi� w wykonaniu
zespo�u fachowc�w. Wystarczy, je�li na tym przyk�adzie znowu uda si� nam
zauwa�y�, �e dyrektywa post�powania z umiarem nie wnios�aby niczego do
rozstrzygni�cia. Jak� moc mia�by argument, �e to posuni�cie nie zaleca si�
umiarem, je�liby da�oby si� udowodni�, i� dobrze ono s�u�y dobru og�lnemu? A
z drugiej strony, je�li by�yby mocne argumenty, �e jest to rozwi�zanie
spo�ecznie szkodliwe, to nic by tu nie wnios�a okolicznmo��, �e jest ono
umiarkowane (bo powiedzmy, inne, jeszcze bardziej radykalne, domaga�oby si�
tak�e prywatyzacji armii).
\bsn
{\bf 1.2.} Czego na temat istoty rozs�dku ucz� nas powy�sze przyk�ady? 
\bsn
Po pierwsze, wida� z tych przyk�ad�w (a s� one pomy�lane jako typowe). �e
s�owo ,,rozs�dek'' wyst�puje w kontekstach dotycz�cych {\k rozs�dzania},
czyli wybor�w w sprawach praktycznych. Nie wyst�puje ono w odniesieniu do
zagadnie� teoretycznych. Powiemy, na przyk�ad, �e mechanika Newtona jest
wielkim osi�gni�ciem rozumu, a nie, �e jest osi�gni�ciem rozs�dku. W
sprawach praktycznych natomiast s�owo ,,rozum'' mo�na zast�powa� s�owem
,,rozs�dek'', zgodnie z powszechnym tego drugiego rozumieniem. Na przyk�ad,
nad racjonalno�ci� kontrowersyjnej decyzji Hitlera, �eby w czerwcu 1941
zaatakowa� ZSRR, mo�na dyskutowa� pos�uguj�c si� zar�wno terminem
,,rozum'' jak i terminem ,,rozs�dek'', by�o to bowiem rozstrzygni�cie w
sferze praktycznego dzia�ania. Tam natomiast, gdzie w gr� wchodz�
rozwi�zania czysto teoretyczne, jak wspomniana mechanika Newtona, nie ma
zwyczaju, �eby termin ,,rozum'' zast�powa� przez ,,rozs�dek''. Wybieraj�c
przeto ten drugi, wyra�amy zainteresowanie racjonalno�ci� w sferze
praktycznej. Taka te� intencja zawiera si� w tytule obecnej ksi��ki.

Po drugie, rozs�dek jest ca�y wychylony ku faktom do�wiadczenia. Jest to
znamienna r�nica w por�wnaniu z nastawieniem umys�u marzycielskim czy
utopijnym, czy z tym, co si� nazywa my�leniem �yczeniowym ){\k wishful
thinking}). Dzi�ki tej za�y�o�ci z faktami rozs�dek jest odporny na iluzje i
mity, jak te� na gadulstwo pozbawione kontaktu z konkretem. Przyjrzyjmy si�
tej jego w�a�ciwo�ci, nawi�zuj�c znowu do przyk�ad�w A i B. W przypadku A
(problem imigracji, z kt�rym zmaga�by si� jaki� rz�d) rozs�dna decyzja
b�dzie wymaga� starannego rozpoznania fakt�w: ilu imigrant�w mo�e znale��
miejsca pracy, ile trzeba by ich dzieciom zapewni� miejsc w szko�ach, jakie
b�d� ci ludzie reprezentowa� narodowo�ci, kultury, religie i obyczaje i
jakich z tego powodu nale�y oczekiwa� napi�� czy konflikt�w, i tak dalej.
Dane te trzeba uzyska� z bada� i statystyk; innego �r�d�a nie ma, i nic tu
nie pomo�e przywo�ywanie jakiej� idei umiaru. Przyk�ad B reprezentuje obszar
do�wiadczenia historycznego, w kt�rym znajdujemy rozliczne i na wielk� skal�
podejmowane pr�by upa�stwowienia gospodarki. Jest to nieprzebrany material
do�wiadczalny, kt�ry wci�� czeka na pe�niejsz� analiz�. Uzyskane z niej
wnioski powinny by� szczeg�lnie pomocne w definiowaniu i budowaniu
cywilizacji rozs�dku.

Po trzecie, wiedza o faktach do�wiadczenia to zaledwie punkt wyj�cia w
g��wnym zadaniu, kt�remu na imi� {\k optymalizacja}. Jest to poszukiwanie
minimalnej lub maksymalnej warto�ci jakiej� cechy, na przyklad, takiej
organizacji produkcji, �eby uzyska� maksimum zysku przy minimum nak�ad�w.  
Doskona�ym przyk�adem zagadnienia optymalizacji jest tak zwany problem
komiwoja�era: jak objecha� okre�on� liczb� miast minimalizuj�c d�ugo��
trasy, to znaczy tak, �eby trasa by�a najkr�tsz� z mo�liwych i �eby �adnego
miejsca nie odwiedzi� wi�cej ni� raz.  

Problem komiwojazera jest tak z�o�ony, ze sp�dza sen z powiek programistom
pr�buj�cym stworzy� do jego rozwi�zania efektywny algorytm, ale problemy
przed jakimi staj� politycy, przyw�dcy, architekci projekt�w gospodarczych
znajduj� si� pod wzgl�dem z�o�ono�ci jeszcze o wiele pi�ter wy�ej. Nie
znaczy to, �e s� one nie do rozwi�zania 




In mathematics, the term optimization refers to the study of problems that
have the form

    Given: a function f : A -> R from some set A to the real numbers 
    Sought: an element x0 in A such that f(x0) ? f(x) for all x in A
("maximization") or such that f(x0) ? f(x) for all x in A ("minimization"). 

Such a formulation is called a mathematical program. A great many real-world
and theoretical problems may be modeled in this general framework. 

Optimization is a general term for extremum searching (maximizing or
minimizing) of particular properties.




 





Umiej�tno�� rozpoznawania fakt�w r�na jest u r�nych ludzi. Jest
to po cz�ci sprawa wrodzonych dyspozycji, po cz�ci sprawa treningu
umys�owego. Co do wrodzono�ci, zauwa�my, �e jedni maj� dany od natury silny
zmys� obserwacji, jak powie�ciowy Sherlock Holmes, u innych jest on s�abszy,
jak u przyjaciela Holmesa, doktora Watsona. Jest jeszcze inny rodzaj
nier�wno�ci w obdarowaniu nas przez natur� wra�liwo�ci� na fakty. S� ludzie
silnie uzale�nieni od pogl�d�w swego otoczenia, kt�rzy w upodobnieiu si�
my�lowym do innych upatruja szans� bycia spo�ecznie akceptowanym; a s�
umys�y niezale�ne, jak u tego dziecka z basni Andersena, kt�re zauwa�y�o, �e
kr�l jest nagi, cho� wszyscy wok� wychwalali jego szaty.

Umiej�tno�� dostrzegania fakt�w do�wiadczalnych to kwestia, jak si� rzek�o,
r�wnie� treningu, Mo�na miec taki trening w jednej dziedzinie, a nie mie� go
w innej. Fakty umykaj�ce uwagi innych obserwator�w potrafi spotrzec
detektyw, a szczeg�lnie widoczne jest zr�nicowanie kompetencji
obserwacyjnych w �rodowisku naukowym. Laik posadzony przed teleskopem nie
dostrze�e nawet drobnej cz�ci tego, co widzi wyszkolony astronom, podobnie
rzecz si� ma z po�ytkiem z mikroskopu dla laika i dla profesjonalnego
biologa. 

Dla naszego tematu, jakim s� problemy cywilizacji, wa�ne jest mie� na
uwadze. �e istnieje specjalna kompetencja do obserwacji fakt�w spo�ecznych.
Nie ka�dy j� ma, cho� wydawa�oby si� mo�e, i� �ycie w spo�ecze�stwie
powoduje u ka�dego i konieczno�� i mo�liwo�� jej rozwijania. Jest to jednak.
podobnie jak w innych dziedzinach, zdolno�� wysoce zr�nicowana, i podobnie
jak w tych innych jest w niej czynnik wrodzony oraz czynnik zawodowego
treningu. 

Podstawowe sk�adniki tego treningu b�d� om�wione w nast�pnym rozdziale.
Obecnie za� pozostaje co� jeszcze do rozwa�enia w sprawie stosunku mi�dzy
cywilizacj�, umiarem i rozs�dkiem. 
 \bsn

\s\bsn
{\bbf
 2. Rozs�dek a warto�ci moralne} 
\bsn
{\bf 2.1.} Tendencja do wi�zania rozs�dku z umiarem doznaje powa�nego
wzmocnienia za spraw� arystotelesowskiej nauki etycznej. �eby zakwestionowa�
t� tendencj�, trzeba te� zakwestionowa� sojusznicz� wzgl�dem niej doktryn�
Arystotelesa o umiarze czyli z�otym �rodku. 





Nieporozumienie, kt�re mam tu na uwadze, jest k��bkiem trudnym do
rozwik�ania. Albowiem od 25 wiek�w powtarza si� do�� mechanicznie pogl�d
Arystotelesa o naturze cn�t: �e ka�da z nich polega na umiarze czyli
trzymaniu si� z�otego �rodka. Ucz� tego �wieccy morali�ci, ucz� profesorowie
w seminariach duchownych. I jak tu kwestionowa� co�, co ma zgod� tak
powszechn�, a do tego uwznio�lon� przez patyn� wiek�w?

Mo�e nie ryzykowa�bym tego kwestionowania, gdyby nie pewna pomy�lna
okoliczno��. Mianowicie, podejmuj� temat wkr�tce po nadaniu przez program II
telewizji (by�o to 30 stycznia 2004 o godzinie 22.30) wyk�adu Leszka
Ko�akowskiego o Arystotelesie -- z cyklu o wielkich filozofach. Tematem by�a
my�l Arystotelesa, �e szcz�cie polega na cnocie, cnota za� na umiarze. Nim
doszed� do g��wnego punktu, Ko�akowski nie ujmuj�c wielko�ci tego klasyka
nad klasykami, osadzi� go umiej�tnie w kontek�cie historycznym. To pozwoli�o
z jednej strony ukaza� posta� tytaniczn�, po kt�rej wspina�y si� w d��eniu
ku prawdzie niezliczone pokolenia, z drugiej za� dostrzec, �e dzisiaj, to
tak naprawd� nie ma on nam do powiedzenia niczego, czego by�my sami nie
wiedzieli lepiej. I tu przysz�a pora na jeden wyj�tek -- w�a�nie etyk�. Nie
�eby wzorem przodk�w wesprze� si� na autorytecie Arystotelesa, ale �eby
wzi�� ode� materia� do refleksji krytycznej; to jakby pytania, kt�re on nam
stawia, a my je rozwi�zujemy po swojemu. I tu zauwa�y� Ko�akowski
krytycznie, �e zar�wno do tego, �e (1) szcz�cie polega na cnocie jak i do
tego, �e (2) cnota polega na umiarze -- znajdujemy dzi� kontrprzyk�ady.
S�dz� jednak, �e krytyka Ko�akowskiego dotyka�a raczej akcydentalnych
usterek tezy Arystotelesa ni�li sedna sprawy.
\m
{\ls \n T�umaczy si� to zapewne kr�tko�ci� czasu, 10 minut, jaki Telewizja
by�a uprzejma przeznaczy� na Arystotelesa. Trafi� w sedno sprawy wymaga�oby
g��bszej i d�u�szej orki w umys�ach odbiorc�w, a tych TV nie pozwala m�czy�.
�eby ich zbytnio nie wysili�, odj�to jeszcze 2-3 minuty na przerywniki, w
kt�rych pokazywano (sic!) kolorowego pajaca na sznurku. Gdy zdezorientowany
widz traci� w�tek, powraca� na ekran Ko�akowski; w takim sztafa�u nie jest
�atwo porusza� sprawy wymagaj�ce od widz�w koncentracji umys�u. \m}
\pn
Doktryna z�otego �rodka powiada, �e s� dwa rodzaje odst�pstw od cnoty:
przez brak czyli niedomiar (scholastycy m�wili {\k per defectum}) i przez
nadmiar ({\k per excessum}). Oto przyk�ad. M�stwo jest z�otym �rodkiem
mi�dzy brakiem, kt�rym jest tch�rzostwo, oraz nadmiarem, kt�rym jest
lekkomy�lne zuchwalstwo. Ko�akowski jako kontrprzyk�ad wskazuje sporty
ekstremalne, kt�re pewnych ludzi uszcz�liwiaj�, cho� jako odchylenie ,,per
excessum'' �wiadcz� o braku m�stwa, a wszelki brak cnoty ma czyni�
nieszcz�liwym. Inny przyk�ad. Hojno�� znajduje si� mi�dzy sk�pstwem i
rozrzutno�ci�. I znowu, rozrzutno�� czyni�aby cz�owieka nieszcz�liwym,
a przecie� wielu ludzi raduje si� szczerze, cho� nadwyr�a sw�j maj�tek,
spraszaj�c t�umy na huczne biesiady i szafuj�c prezentami.

G��biej si�gaj�c� krytyk� trzeba zacz�� od spostrze�enia, �e umiar jest sam
jedn� z cn�t, a wi�c krytyka jego roli definicyjnej w okre�laniu cnoty w
og�lno�ci nie deprecjonuje go jako warto�ci samej w sobie. I tak, umiar w
jedzeniu jest czym� zdrowym i zarazem estetycznym, umiar w sporcie lepszy
jest od przetrenowania, umiar w pracy sprzyja zdrowiu cia�a i umys�u.

Ale rozwa�my cnot� nad cnotami, o kt�rej powiada Aposto�, �e bez niej jest
cz�owiek tylko pozorem cz�owieka -- ,,jako mied� brz�cz�ca lub cymba�
brzmi�cy''. To mi�o��. Czy mo�na przeciw niej zgrzeszy� przez nadmiar? Je�li
tak, to Chrystus by�by najwi�kszym grzesznikiem wszechczas�w, sam
przyznawszy si� do ekstremizmu s�owami ,,nikt nie ma wi�kszej mio�ci nad t�,
jak ten, kto �ycie swe oddaje za przyjaci� swoich''. Czy to jest z�oty
�rodek? A mi�o�� nieprzyjaci� to te� z�oty �rodek?

We�my sprawiedliwo��, kt�ra jest jakby zwornikiem cn�t wszelkich, Jak mo�na
tu pob��dzi� przez nadmiar? Mo�e b��dzi przez nadmiar ten s�dzia, kt�ry
wszystkie wyroki feruje sprawiedliwie, a z�oty �rodek zachowa�by ten, kto
ferowa�by tylko po�ow� sprawiedliwych? A mo�e przez nadmiar pob��dzi ten, kto
wydaje surowsze wyroki ni� nale�y? Ale kto by tak czyni�, czyni�by to z
igorancji lub sadyzmu. Zamiast nazwa� te wady wprost po imieniu, po c�
anga�owa� w jaki� okr�ny spos�b poj�cie sprawiedliwo�ci?

I jeszcze jedn� z wielkich cn�t we�my pod uwag� -- m�dro��. Czy mo�na
uczyni� komu� zarzut przesady, szkodliwego nadmiaru, w m�dro�ci czyli w
czym�, na co sk�ada si� inteligencja, trafno�� ocen, bezstronno�� s�du,
ciekawo�� �wiata? Kt�ry z tych sk�adnik�w m�dro�ci ni�s�by ze sob� z�o
moralne, je�li by�oby go wi�cej ni� przewidywa�aby norma ustanawiaj�ca
z�oty �rodek? 
\m
{\ls \n By� mo�e, powy�sze przedstawienie doktryny z�otego �rodka jest
niesprawiedliwe wobec autentycznego Arystotelesa. Mo�e jest to uproszczony
stereotyp etyki arystotelesowskiej, skrojony na potrzeby podr�cznik�w etyki
przez nie do�� wnikliwych komentator�w. Jest to jedno z trudnych pyta� o
rekonstrukcj� autentycznych pogl�d�w klasyka, czym si� paraj� najlepsi
znawcy przedmiotu. Taka jednak rekonstrukcja, nawet gdyby da�a si� poczyni�,
nie jest tu potrzebna. Nie mamy potrzeby dyskutowania z Arystotelesem. Jest
natomiast pilna potrzeba dyskutowania z pewnymi stereotypami etycznymi,
kt�rym towarzyszy pogl�d, �e wywodz� si� one od Arystotelesa. Nie mo�na wi�c
w tej dyskusji nie wspomnie� jego imienia, ale to raczej po to, �eby by�o na
czym zatrzyma� uwag�, ni� �eby pretendowa� do wiernej historycznie egzegezy.
\b}
 \pn

\end
optymalizacja
www.ci.pwr.wroc.pl/~kwasnick/lindaabrichwww/description.html

 




