%& --translate-file=il2-pl
\input 0.sty \input ramka  \q \baselineskip12pt   \magnification1200
\hsize14cm \vsize20cm
\advance\hoffset6mm
\vglue3cm

 \headline={\ifnum\pageno>1 \ifodd\pageno \rightheadline\else
\leftheadline\fi\else\hfil\fi}
\def\rightheadline{\vbox{\line{\hfill
{\Blue{\helhes I. Duch globalizacji}}
\hfill\st\folio}%
\vskip4pt\hrule}}
\def\leftheadline{\vbox{\line{\st\folio \hfil\Blue{{\helhes
I. Duch globalizacji}}\hfil}\vskip5pt\hrule}}
\pn
{\utop Rozdzia� Pierwszy} \msn
{\utopiatit Rewolucyjno-totalitarny negatyw globalizacji}
\m\bsn
{\bbf 1. Eksperyment totalitarny: likwidacja samorodno�ci i trendu do
r�wnowagi}
\bsn
{\bf 1.1.} W techmice fotograficznej stosunek mi�dzy pozytywem i negatywem
ma t� paradoksaln� osobliwo��, �e jest to z jednej strony daleko posuni�te
podobie�stwo, z drugiej za� skrajny kontrast. Poodobie�stwo polega na
wzajemnie jednoznacznym odwzorowaniu, jest to wi�c relacja strukturalna.
Kontrast za� na tym, �e ka�dy element stanowi przeciwie�stwo niejako
,,tre�ciowe'' elementu, kt�ry jest przeze� odzorowowany (w takim sensie jak
czarne jest przeciwie�stwem bia�ego).

Taka technologiczna przypowie�� przesz�a mi na my��, gdy si� zastanawia�em,
w jakim kierunku doprecyzowa� poj�cie globalizacji na u�ytek tych rozwa�a�.
Nie jest tajemnic�, �e daleko mu do ostro�ci, jest wi�c zadaniem autora
zaostrzy� jego zakres stosownie do potrzeb podejmowanego problemu. Jedna
opcja terminologiczna polega�aby na tym, �eby zakres ten obj�� kontrastuj�ce
ze sob� przypadki na zasadzie ich podobie�stwa strukturalnego. Wtedy
mieliby�my szerokie poj�cie globalizacji, a kontrastuj�ce wzajem cz�ony
mo�na by w ramach tej ca�o�ci odr�ni� terminami ,,globalizacja
rewolucyjno-totalitarna'' oraz ,,globalizacja liberalna''. 

Droga opcja, przyj�ta po namy�le (z kt�rego zdam sprawe w odpowiednim
miejscu) dla obecnych rozwa�a� to ta, �eby liberalizm przyj�� za istotny, a
wi�c nie daj�cy si� pomin��, rys globalizacji. Przy tym ustawieniu
terminologicznym, uk�adu rewolucyjno-totalitarnego nie b�dziemy nazywa�
globalizacj�. A wtedy powstaje wtedy sytuacja, kt�ra wr�cz prosi si� o to,
by j� wykorzysta� w celach definicyjnych na zasadzie okre�lania przez
przeciwie�stwa. Wszak ka�dy z nas odruchowo, gdy chce wyja�ni� natur�
jakiej� rzeczy, stosuje dwie dope�niaj�ce si� wzajem metody opisu,
okre�laj�c jaka dana rzecz jest, a jaka nie jest. Im silniejszy kontrast
zastosujemy w tej drugiej metodzie, tym wyrazi�ciej si� zarysuje opisywane
zjawisko.

A oto powody, kt�re sk�aniaj� do si�gni�cia po takie ,,mocne'' �rodki.
Wiedza o globalizacji staje si� osobn� teori� lokuj�c� si� na przeci�ciu
ekonomii, socjologii i politologii. Wymaga to od badacza orientacji w tre�ci
i metodach tych trzech wspieraj�cych nasz� teori� dyscyplin. Osobne wyzwanie
stwarza fakt, �e do tak nowego i skomplikowanego zjawiska trzeba podej�� z
nowym sposobem my�lenia o �wiecie spo�ecznym; a tak�e o jego zanurzeniu w
�wiecie przyrody, co wymaga wycieczek w stron� fizyki i biologii. To nowe
my�lenie przeciera sobie ju� szlaki w najnowszej ekonomii i socjologii, ale
s� to dopiero zarysy tras, a nie dobrze uje�d�one trakty. Wiod� za� te trasy
w jeszcze inne obszary, kt�re powinien pozna� badacz globalizacji. S� to
rejony informatyki z jej podstawami wywodz�cymi si� z logiki matematycznej.

Badacz globalizacji, przebywszy sam sam te szlaki m�g�by, teoretycznie rzecz
bior�c, oprowadzi� po nich czytelnik�w czy s�uchaczy. Ale by�aby to wielka
ekspedycja, wymagaj�ca przygotowa�, czasu i trudu. Nie ka�dy by si� na ni�
pisa�, nawet w�r�d tych, co pragn� fenomen globalizacji dobrze zrozumie�.





~Pomys� trasy skr�conej polega na tym, �eby upro�ci� obraz do czerni i bieli.
Biel nale�y w nim do sfery idea�u (globalizacji), za� czer� do ponurych
doswiadcze� historycznych 20 wieku. Biel jest w tym przypadku trudniej
uchwytna i wymagaj�ca du�ej dozy abstrakcji, czer� za� jako dana w
do�wiadczeniu dziejowym wymaga tylko umiej�tno�ci rozumienia historycznej
narracji; jest to umiej�tno�� w�r�d ludzi wykszta�conych do�� powszechna, a
w ka�dym razie cz�stsza ni� np.\ znajomo�� informatyki czy logiki. Doj�� do
odpowiednich uog�lnie�, gdy si� wyjdzie od historycznego konkretu, jest
znacznie �atwiej ni� porusza� si� od pocz�tku w sferze og�lno�ci i
abstrakcji.

Ide� wysoce teoretyczn�, wok� kt�rej rozpo�cieraj� si� badania nad
globalizacj� jest poj�cie {\k samoorganizacji}. Uk�ad, kt�remu przys�uguje
ta w�a�ciwo�� jest   


Je�li um�wimy si� oznaczy�
je kolorem bia�ym, to czer� b�dzie przys�ugiwa� poj�ciu z gruntu
przeciwnemu.   


  



 pos�u�ymy si� najpierw
pytaniem, czym ona nie jest. Odpowied� na to b�dzie stanowi� jakby negatyw
s�u��cy do uzyskania obrazu pozytywnego.

Radykalnym przeciwie�stwem proces�w owocuj�cych globalizacj� jest system
okre�lany jako {\k totalizm} lub {\k totalitaryzm}. Jest to nazwa ustroju
politycznego, a tak�e doktryny g�osz�cej wy�szo�� tego ustroju nad ka�dym
innym, powsta�a z wyra�enia {\nit stato totale}; u�y� go pierwszy Benito
Mussolini na okre�lenie tworzonego przez siebie pa�stwa faszystowskiego.
Potem zacz�to obejmowa� mianem totalizmu analogiczne systemy, w
szczeg�lno�ci nazistowski i komununistyczny.%
\note{\n
Z tych dw�ch form cz�ciej jest obecnie u�ywana forma
,,totalitaryzm'', kt�ra si� przyjmuje zgodnie z og�lniejszym prawem
imitowania form brzmieniowych angielszczyzny. Nie widz�c jednak powodu do
respektowania tego trendu, stosuj� form� dawniejsz�, wywodz�ca si� z
w�oskiego orygina�u, wyst�puj�ca w polskiej literaturze okresu
mi�dzywojennego i p�niej. Formy ,,totalizm'' u�ywa� np.\ klasyk polskiej
publicystyki politycznej Stefan Kisielewski. Zob.\ felietony w {\nit
Tygodniku Powszechnym:} ,,Dewaluacja s��w'' nr 42, 6~I~1946,
,,Na dnie stawu'', nr 112, 11~V~1947 i in.}



  Owe procesy u
pod�o�a globalizacji nale�� do kategorii dopiero od niedawna, od paru dekad,
poddawanej badaniu naukowemu. Mianowicie, do proces�w {\k samoorganizacji}.
Totalizm jest doktryn� absolutnie ignoruj�c� prawa samoorganizacji, st�d
jego przydatno�� w przypisanej mu tutaj roli negatywu.






Czy nale�a�oby
nazwa� globalizacj� stan �wiata polegaj�cy na tym, �e jaka� gigantyczna
pot�ga zaprowadzi�aby na nim jednolity, obowi�zuj�cy wszystkich porz�dek?
Wyobra�enie o takim stanie daj� cho�by takie oto s�owa Lenina.
\m
{\ls \q Stany Zjednoczone �wiata (a nie Europy) s� t� podstawow� form�
zjednoczenia i wolno�ci narod�w, kt�r� wi��emy z socjalizmem.\m}
\pn
Jak dobrze wiemy, nie by� planowany przez socjalist�w �aden plebiscyt, w
kt�rym narody �wiata by si� wypowiedzia�y, czy chc� by� zjednoczone i wolne
na leninowsk� mod��. Proces tworzenia tego nowego wspania�ego swiata zacz��
si� w roku 1919 od ofensywy na Polsk�, kt�ra mia�a by� uszcz�liwiona w
pierwszej kolejno�ci, potem by�y w planie Niemcy, i tak dalej. Gdyby Polska
nie okaza�a sie tak niewdzi�czna (jak potem �ali� si� Lenin Klarze Zetkin),
to armia czerwona szybko z��czy�aby si�y z naprawd� zrewoltowanym (w
odr�nieniu od polskiego) proletariatem niemieckim, i tak mog�oby doj�� do
spe�nienia si� leninowskich sn�w o globalnym panowaniu socjalizmu.

Maj�c na uwadze taki mo�liwy scenariusz, wr��my do pytania: czy by�aby to
jaka� odmiana globalizacji? Czy raczej przeciwie�stwo globalizacji, pomimo
globalnego zasi�gu tej nowej rzeczywisto�ci spo�ecznej? 
  
Takie postawienie sprawy stwarza przymus rozstrzygni�cia, czy nasza
definicja ma zawiera� dobrowolno�� i partnerstwo jako nale��ce do samej
istoty globalizacji. Jest to przymus zbawienny kt�ry nada rozwa�aniom
odpowiedni impet i kierunek.  



Globalizacja, kt�ra si� rzeczywi�cie dokonuje jest ca�kowitym
przeciwie�stwem dyktatu. Jest wynikiem partnerskiego wsp�dzia�ania wolnych
podmiot�w -- firm, rz�d�w, os�b fizycznych. Ale skoro jest tak wielu, kt�rym
trudno jest to zauwa�y�, warto wykorzysta� �w przes�d w celu sprowadzenia go
do absurdu. Zachowamy sie zatem na pocz�tek tak, jakby�my uwierzyli w
r�wnanie ,,globalizacja to globalny dyktat jednego mocarstwa''. 

Tak si� sk�ada, �e do�wiadczenie historyczne 20 wieku dostarczy�o w
obfito�ci fakt�w daj�cych poj�cie, czym jest d��enie mocarstwa do �wiatowego
dyktatu. By�y dwa mocarstwa, w kt�rych d��enie to by�o tak pot�ne, �e na
jego o�tarzu z�o�y�y miliony istnie� w�asnych obywateli, Ka�demu z nich
uda�o si� na czas jaki� przechwyci� w swe panowanie poka�n� cz�� globu i
zaprowadzi� na niej swoje porz�dki. Dzi�ki temu wiemy dok�adnie, jak
porz�dki takie wygl�daj�. Daje to bogaty materia� do definicji terminu
,,dyktat'' i powi�zanego z nim tre�ciowo ,,dyktatura'' (dyktatura jest
dyktatem w stosunku do w�asnych obywateli). 

Tak si� zarazem z�o�y�o, z wielkim po�ytkiem dla poznawczych wynik�w
historycznego eksperymentu, �e obie te pot�gi ponios�y kl�sk�. Nie �eby same
pa�stwa zosta�y wymazane z mapy �wiata, ale kl�sk� tego rodzaju, �e straci�y
one wszystkie uzyskane przemoc� zdobycze oraz musia�y zrezygnowa� zar�wno z
dyktatury jak i z motywuj�cej j� ideologii; tylko za t� cen� mog�y ocali�
byt pa�stwowy. 

Jest to do�wiadczenie tak pouczaj�ce, �e pod tym wzgl�dem nie ma r�wnego w
historii. Upad�y bowiem pot�gi tak wielkie, �e czynnik, kt�ry do tego
doprowadzi� musi by� uznany za czynnik najwi�kszej wagi dla obecnego �adu
politycznego na naszym globie. Tym anio�em zniszczenia jest {\qit sprz�enie
zwrotne mi�dzy nat�eniem dyktatury i deficytem intelektu.} Inaczej m�wi�c,
mi�dzy brakiem wolno�ci i niedoborem potencja�u intelektualnego.
Ubytki wolno�ci powoduj� ubytki intelektu, i odwrotnie: os�abienie intelektu
czyni rz�dy w danym kraju jeszcze bardziej dyktatorskimi, czyni wi�c obywateli
jeszcze bardziej zniewolonymi. Co znowu pomniejsza potencja� intelektualny,
i tak coraz bardziej si� zaciska samob�jcza p�tla dyktatury.

Zdaj� sobie spraw�, �e pogl�d ten, kt�rego j�dro wypunktowa�em wy�ej kursyw�, 
b�dzie dla niejednego czytelnika zaskakuj�cy i mo�e nie odrazu trafi do
przekonania. Tote� po�wi�cam na jego rozwini�cie i uzasadnienie ca�y obecny
rozdzia�. Kogo uda si� przekona�, �e zachodzi owo dodatnie sprz�enie
zwrotne mi�dzy potencja�em intelektu i wolno�ci�, z tym ju� �atwo si�
znajdzie wsp�lny j�zyk na temat globalizacji.  



\end

Czytelnik, kt�ry odczu�by niepok�j wobec wyliczenia trudno�ci
podanego w nast�pnym akapicie, proszony jest, by nie zra�aj�c si� przeczyta�
dalej jeszcze jeden i jeszcze jeden akapit. Znajdzie tam propozycj� metody,
kt�ra unikaj�c frontalnego na te trudno�ci ataku pozwoli okr�n� lecz
niezbyt d�ug� drog� doj�� do uchwycenia sedna sprawy --- gdy idzie o natur�
i mechanizm globalizacji. Tytu� obecnego rozdzia�u jak i tytu� bie��cego
odcinka wskazuj� na ow� metod�; wskaz�wka to narazie do�� enigmatyczna, ale
niebawem b�dzie rozszyfrowana.



 http://www.bartleby.com/65/to/totalita.html


