Dariusz Piętka (UKSW)
O różnych sposobach rozumowania przez analogię

1.  Zarówno w teorii, jak i praktyce naukowej nie istnieje jeden schemat wnioskowania przez analogię. Mill był bodaj pierwszym uczonym, który wyróżnił dwa jego typy: pierwszy, oparty na podobieństwie relacji, drugi, na swobodnym (dowolnym) podobieństwie cech. Jeden i ten sam schemat wnioskowania może być rozmaicie interpretowany, jak w przypadku wnioskowania z podobieństwa cech. Interpretuje się go w sposób asocjacjonistyczny (Ajdukiewicz, Kotarbiński, Dąmbska) lub indukcyjny (Czeżowski). Kwestia sposobu interpretacji stanowi tu przyczynek do pytania, czy wnioskowanie przez analogię jest w jakiś sposób zależne od wynikania logicznego?

2.  Oprócz rozumowania przez analogię z podobieństwa dowolnych cech wyróżnia się wnioskowanie oparte na analogii, czyli podobieństwie relacji. Relacje między przedmiotami oznaczane są predykatami pierwszego rzędu. Występowanie analogii zależne jest od istnienia predykatów wyższego rzędu, których argumentami są predykaty niższego rzędu. Im więcej wspólnych predykatów wyższego rzędu porządkujących predykaty niższych rzędów, tym wyższe prawdopodobieństwo zachodzenia analogii. Dzięki dostrzeżeniu tych zależności można poszukiwać analogii między bardzo odległymi, zdawać by się mogło, obszarami rzeczywistości.

3.  Celem referatu będzie próba odpowiedzi na pytanie, czy możliwe jest rozumowanie przez analogię na podstawie pewnych zjawisk stanowiących bazę (np. prąd przepływający przez przewodnik oraz przepływ cieczy przez rurę), o zjawiskach, bądź wartościach tych zjawisk, które do bazy (jeszcze) nie należą (np. natężenie przepływu cieczy). Istotną kwestią jest przede wszystkim sposób, wedle którego rozumowanie taki emożna przeprowadzić.

 

Możliwość komentowania jest wyłączona.