Marek Hetmański (UMCS)
Metafory informacyjne

W referacie zajmuję się nie tyle definicją czy koncepcją (teorią) informacji, co jej funkcjonowaniem w komunikatach (tekstach) będących wyrazem pojęciowego myślenia na temat różnych zjawisk informacyjnych; nie definicje, lecz metafory informacyjne są obiektem moich badań. Wykorzystuję w nich założenia kognitywnej teorii metafory pojęciowej Lakoffa i Johnsona, która mówi, że u podstaw metaforycznych zwrotów leżą schematy pojęciowe (góra-dół, dalej-bliżej, jedno po drugim, przed-po itp.) organizujące myślenie o złożonych rzeczach i zjawiskach za pomocą przenośni.

Metafory ujawniają (ale i zakrywają) to co nieznane i trudne do skonceptualizowania, a więc zdefiniowania, wyobrażenia, nauczenia się, wytworzenia itp. Teoria amalgamatów pojęciowych Fauconniera i Turnera dopowiada z kolei, że metafory (jak wszystkie pojęcia abstrakcyjne w nauce i codziennym doświadczeniu) wyrażają zdolność ludzkiego umysłu do identyfikacji podobieństw i różnic pośród zjawisk i rzeczy oraz ich integracji w nowe pojęcia. W tym sensie są one informacyjne (informujące) w swej istocie. Amalgamaty pojęciowe, jak i metafory, tworzą nowe znaczenia, wyznaczają kierunek wyobraźni i działaniu, leżą u podstaw aktywności poznawczej w nauce, kulturze, sztuce, polityce, życiu publicznym. Badając amalgamaty pojęciowe o metaforycznej naturze, odkrywamy prawidła ludzkiego postrzegania, wyobraźni, myślenia abstrakcyjnego, a także radzenia sobie ze złożonymi zjawiskami.

Teorię metafor i amalgamatów pojęciowych zastosuję do analizy matematycznej teorii łączności Shannona i Weavera, która obejmuje definicję informacji (sformułowaną jednak, przynajmniej częściowo, za pomocą metaforycznych środków). Rekonstruując amalgamatowy charakter kluczowego pojęcia, pokażę, jak sens informacji w koncepcji Shannona i Weavera jest złączeniem (mieszanką amalgamatową) następujących elementów: komunikowania (informowania) jako wyboru stanów alternatywnych; wiadomości jako zbioru alternatyw; informacji (jej uzyskiwania) jako redukcji niepewności w trakcie wyboru sygnałów; informacji (cechy) jako ilościowej własności wiadomości (a nie jej treści czy znaczenia). Jak sami autorzy piszą: należy wyobrazić sobie, jakie są alternative states at the source i jednocześnie, jaka jest reduction of uncertainty at destination. Wyobrażenia takie stają się możliwe dzięki spajaniu (mieszaniu) elementów z domeny źródłowej i docelowej.

Zastosowania teorii amalgamatów i metafor pojęciowych do określania tego, czym jest informacja, informowanie czy komunikowanie zilustruję dodatkowo przykładami zwrotów i wypowiedzi z tekstów Paula Levinsona – badacza masowej komunikacji, nadmiaru informacji i jej sprawczego charakteru we współczesnej cywilizacji. Jego metafory informacyjne – zanalizuję szczegółowo zwrot „ksiązka jako nowy okręt nowej informacji” – są bardzo sugestywne i mają dużą moc eksplanacyjną oraz wyobrażeniową.

Możliwość komentowania jest wyłączona.